ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ
17/12/2021
ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ τό νέο Τεῦχος ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2021
21/11/2021
ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ τό Τεῦχος ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2021
17/12/2021
ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ τό νέο Τεῦχος ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2022
27/02/2014
ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
21/11/2021
Τεῦχος ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2021
12/01/2017
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
Mailing list
Δώστε μας το email σας και μείνετε ενήμεροι

“Fake news”


“Fake news”


«Τό ψέμα πετάει καί ἡ ἀλήθεια ἀκολουθεῖ κουτσαίνοντας, 

ὅταν δέ οἱ ἄνθρωποι ἀντιληφθοῦν ὅτι ἐξαπατήθηκαν, εἶναι ἤδη ἀργά». 

Jonathan Swift (1667–1775)

Ἄγγλος κληρικός καί συγγραφέας

 

Βασιλείου Πετρουλέα,

Δρ. Φυσικοῦ, τ. δ/ντῆ ἐρευνῶν Ε.ΚΕ.Φ.Ε «Δημόκριτος»

 

— Ἐφημερίδεεες! 

Φώναζε μέ ὅλη τή δύναμη τῆς φωνῆς του ὁ παλαιός ἐφημεριδοπώλης,

— Ἐνενῆντα ἐννέα τά θύματα!

Καί μόλις ὁ ἑπόμενος πελάτης ἔστριβε στή γωνία κρατώντας στή μασχάλη του τήν ἐφημερίδα, συνέχιζε, σύμφωνα μέ τό ἀνέκδοτο,

— Ἐφημερίδεεες! Ἑκατό τά θύματα!

Ὁ φτωχός ἐφημεριδοπώλης, διάδοχος τοῦ παλιοῦ τελάλη, αἰσθανόταν ὅτι εἶχε τό δικαίωμα νά διαμορφώνει λίγο τά νέα, πόσο μᾶλλον ἐάν αὐτό ὁδηγοῦσε σέ πώληση περισσότερων φύλλων τῆς ἐφημερίδας καί αὔξηση τοῦ πενιχροῦ του εἰσοδήματος!

Μικρό τό κακό, διότι κατά τά τέλη τοῦ 19ου αἰώνα, ὁ ἀθέμιτος δημοσιογραφικός ἀνταγωνισμός (ἀποκλήθηκε ἀπό τότε κίτρινος τύπος) συνέβαλλε στήν ἔναρξη τοῦ Ἱσπανο-Ἀμερικανικοῦ πολέμου (1898) γιά τήν ἀνεξαρτησία τῆς Κούβας1. 

 

Ὅταν ὁ «κίτρινος τύπος» ἔγινε “fake news”

Σήμερα οἱ πολλοί ἐνημερώνονται ἀπό διαδικτυακές ἱστοσελίδες καί, ἰδιαίτερα οἱ νέοι, ἀπό τά κοινωνικά δίκτυα, καί ἡ παραπληροφόρηση ὀνομάστηκε fake news (πλαστά νέα). Ἄλλαξαν καί οἱ διαδικασίες καί ἡ εἰδικότητα τῶν προσώπων πού δημιουργοῦν καί διακινοῦν τίς πλαστές εἰδήσεις.

Κατά τίς ἀμερικανικές προεδρικές ἐκλογές τοῦ 2016 ὁμάδα ἐφήβων στήν πόλη Βέλες τοῦ κράτους τῶν Σκοπίων εἶχε δημιουργήσει πάνω ἀπό ἑκατό ἱστοσελίδες πού παρῆγαν πλαστές εἰδήσεις ὑπέρ τοῦ Ντόναλντ Τράμπ2. Ὄχι ὅτι ἤξεραν πολλά γιά τούς Ἀμερικανούς πολιτικούς οἱ ἔφηβοι τῶν Σκοπίων. Ἁπλῶς ἀντέγραφαν ὑλικό ἀπό ἀκροδεξιές ἀμερικανικές ἱστοσελίδες, τό τροποποιοῦσαν ἐπί τό ἐντυπωσιακότερο, τό ἀναρτοῦσαν στίς ἱστοσελίδες τους καί τό προωθοῦσαν στό Facebook. «Οἱ Ἀμερικανοί ἐντυπωσιάζονταν μέ τίς ἱστορίες πού τούς σερβίραμε καί μεῖς βγάζαμε χρήματα. Τί σημασία ἔχει ἐάν τά νέα ἦταν πλαστά ἤ ὄχι;» δήλωσε ἕνας ἀπό τούς νεαρούς σέ ἀνταποκρίτρια τοῦ BBC3. 

Οἱ πλαστές εἰδήσεις ἀποτελοῦν γιά κάποιους μέσο εὔκολου πλουτισμοῦ4. Ἀντλοῦν περιεχόμενο ἀπό ἀκραίους πολιτικούς ἱστότοπους ἤ ἱστότοπους σάτιρας, οἱ ὁποῖοι δημοσιεύουν, ἐν γνώσει τῶν ἀναγνωστῶν τους, παρωδίες εἰδήσεων, τό τροποποιοῦν λίγο καί τό ἐμφανίζουν σάν εἰδησεογραφική ἐνημέρωση5.

Στή συνέχεια διεισδύουν στά κοινωνικά δίκτυα ἑλκύοντας ἐπισκέπτες στίς ἱστοσελίδες τους. Δημιουργοῦν π.χ. ἀκραῖες εἰδήσεις κακοποίησης ζώων καί τίς προωθοῦν σέ ζωοφιλικά δίκτυα κ.ο.κ.. Ὅσο περισσότεροι ἀναγνῶστες ἐπισκεφθοῦν τήν ἱστοσελίδα, τόσο περισσότερα χρήματα θά εἰσπράξουν ἀπό τούς διαφημιστές, στούς ὁποίους παραχωροῦν μέρος τῶν ἱστοσελίδων τους.

 

Ἡ διάδοση τῶν πλαστῶν εἰδήσεων

Στίς 23 Απριλίου 2013 τό Associated Press ἀνάρτησε tweet μέ τήν εἴδηση ὅτι ἔγιναν δύο ἐκρήξεις στόν Λευκό Οἶκο καί τραυματίστηκε ὁ Μπαράκ Ὀμπάμα. Τό μήνυμα, τό ὁποῖο ἦταν πλαστό καί προερχόταν ἀπό παρέμβαση χάκερς, σέ λιγότερο ἀπό πέντε λεπτά ἀναμεταδόθηκε πάνω ἀπό τέσσερις χιλιάδες φορές στό Twitter και σέ λίγο διαδόθηκε σέ ὅλο τόν κόσμο. Ἐν τῷ μεταξύ αὐτοματοποιημένοι ἀλγόριθμοι συναλλαγῶν ἄρχισαν οἰκονομικές συναλλαγές μέ βάση τό ἐνδεχόμενο ὁ πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν νά εἶχε τραυματιστεῖ ἤ σκοτωθεῖ, ὁδηγώντας τό χρηματιστήριο τῶν Η.Π.Α. σέ κατάρρευση καί ζημιά ἑκατόν σαράντα δισεκατομμυρίων δολαρίων σέ μία μόνο μέρα6.

Ἐάν τά κοινωνικά δίκτυα ἀποτελοῦν τό προσφορότερο μέσον γιά τήν προσέλκυση πελατῶν στίς παντός εἴδους ἱστοσελίδες, ἀποτελοῦν καί τόν ἀποτελεσματικότερο τρόπο διάδοσης τῶν εἰδήσεων. Τά νέα πού κατά προτίμηση ἀναμεταδίδονται στίς κοινωνικές ἱστοσελίδες εἶναι αὐτά πού προκαλοῦν αἴσθηση. Καί στή βιασύνη αὐτῶν πού τά ἀναρτοῦν νά εἶναι οἱ πρῶτοι πού ἐνημέρωσαν τούς ἄλλους καί νά δείξουν ὅτι εἶναι «μέσα στά πράγματα», δέν γίνεται ἔλεγχος τῆς ἀξιοπιστίας τους. Καί τά δύο στοιχεῖα εὐνοοῦν τή διακίνηση τῶν πλαστῶν εἰδήσεων. Καί ὅπως εἶπε κάποιος, ἐάν μία πλαστή εἴδηση γίνει πιστευτή γιά μιά ὥρα, δηλ. γιά ὅσο χρόνο χρειάζεται νά τήν ἀναμεταδώσει κάποιος, πέτυχε τόν στόχο της!

Τό 2018, ὁμάδα ἐπιστημόνων ἀπό τό κορυφαῖο τεχνολογικό ἰνστιτοῦτο MIT τῆς Βοστώνης μέ ἐπικεφαλῆς τόν καθηγητή Σινάν Ἀράλ, σέ διεθνή ἔρευνα γιά τό πώς ἐξαπλώνονται τά νέα στό Twitter, διαπίστωσε μέ ἔκπληξη ὅτι: οἱ πλαστές εἰδήσεις, σέ ὅλες τίς κατηγορίες πληροφοριῶν, διαχέονταν πολύ μακρύτερα, γρηγορότερα, βαθύτερα και εὐρύτερα καί εἶχαν πολύ περισσότερες πιθανότητες νά ἀναδημοσιευθοῦν ἀπ᾽ ὅ,τι οἱ ἀληθινές ἱστορίες. Οἱ τελευταῖες χρειάζονταν ἕξι φορές περισσότερο χρόνο γιά νά φτάσουν σέ 1.500 ἄτομα7.

 

Καί τά χειρότερα ἀκολουθοῦν!

Βρισκόμαστε μπροστά σέ μία πολύ σοβαρή ἀπειλή, ἡ ὁποία μέ τήν πρόοδο τῆς τεχνολογίας προβλέπεται δυστυχῶς νά γίνει πολύ πιό ἐπικίνδυνη. Ὅπως προειδοποιεῖ ὁ Σινάν Ἀράλ, ἀναμένεται τρομερό κύμα πλαστῶν εἰδήσεων βασισμένων σέ ἐξαιρετικῆς ποιότητας κατασκευασμένα ἀρχεῖα ἤχου καί βίντεο, οἱ ὁποῖες θά εἶναι πολύ πειστικές6!

«τί ἐστιν ἀλήθεια;» (Ἱω. ιστ´ 38)

Μελετητές μιλοῦν τώρα γιά τήν ἐποχή τῶν «ἐναλλακτικῶν γεγονότων» καί τῆς «μετα-αλήθειας», ὅπου τό τελευταῖο δέν περιγράφει μόνο αὔξηση τῆς συχνότητας τῶν ψεμάτων στή δημόσια σφαίρα, ἀλλά ἀναφέρεται σέ ἕναν κόσμο στόν ὁποῖο ἡ ἀλήθεια δέν ἀποτελεῖ πλέον προσδοκία8.  

Ἀσφαλῶς γίνονται προσπάθειες ἀντιμετώπισης τοῦ φαινομένου καί ὑπάρχουν «ἀνεξάρτητες ἀρχές», πού ἐλέγχουν τήν ἐγκυρότητα τῶν εἰδήσεων πού ἔχουν μεγάλη ἀπήχηση, ὅμως τό ἔργο εἶναι κοπιαστικό, ἀπαιτεῖ τή συνεργασία δημοσιογράφων μέ διεθνή ἐμπειρία, καί τό ἀποτέλεσμα ἔρχεται πάντα καθυστερημένα9.

 

Πόσο διατεθειμένοι εἴμαστε νά ἀντιμετωπίσουμε τό φαινόμενο;

Ἄν τά fake news ἀποτελοῦν κοινωνική μάστιγα, ὅμως σέ προσωπικό ἐπίπεδο ἡ ἀντιμετώπισή τους δέν εἶναι συνήθως δύσκολη καί ἀποτελεῖ καί ἠθικό καθῆκον. Ἀρκεῖ νά εἴμαστε ἀποφασισμένοι νά παραμερίσουμε τίς προκαταλήψεις μας καί νά ἀφιερώσουμε λίγο χρόνο προκειμένου νά ἐλέγξουμε τήν πηγή προέλευσης τῶν «νέων» πού προκαλοῦν «αἴσθηση» καί πρό παντός νά μετριάσουμε τήν ἠδονική συνήθεια ἐντυπωσιασμοῦ τῶν ἄλλων μέ τήν ἀναμετάδοση μή ἐλεγμένων πληροφοριῶν. Ὁ ἔνθετος πίνακας ἔχει μερικές χρήσιμες ὁδηγίες. 

Ἡ ἀντιμετώπιση ὅμως τοῦ φαινομένου σέ κοινωνικό ἐπίπεδο εἶναι ἀρκετά πιό δύσκολη, ὅπως θά δοῦμε σέ ἑπόμενο ἄρθρο.

 

 

1. U.S. Diplomacy and Yellow Journalism, 1895–1898. https: //history.state.gov/milestones/1866-1898/yellow-journalism

2. “The city getting rich from fake news” https: //www.bbc.com/news/ magazine-38168281.

3. Ἀπό τό κράτος τῶν Σκοπίων καθώς καί ἀπό τίς Φιλιππίνες προῆλθαν πολλές ἀπό τίς πλαστές εἰδήσεις κατά τήν περίοδο τοῦ Κορωνοϊοῦ. “Fake news” https:// en.wikipedia.org/wiki/Fake_news

4. Βεβαίως, ἡ παραπληροφόρηση ἀποτελεῖ πολλές φορές μέρος ὀργανωμένης προπαγάνδας, ἰδιαίτερα σέ προεκλογικές περιόδους. 

5. “Where Does Fake News Come From?” https://www.cits.ucsb.edu/ fake-news/where. Κέντρο «Τεχνολογία τῆς πληροφορίας καί κοινωνία» τοῦ Παν/μίου τῆς Καλιφόρνια (Santa Barbara)

6. Dont blame bots fake news is spread by humans, Sinan Aral TEDxCERN, 12 Δεκ 2018, https://www.youtube.com/ watch?v=Ah9H4-QSBLo.

7. “Study: On Twitter, false news travels faster than true stories” https: //news.mit.edu/2018/ study-twitter-false-news-travels -faster-true-stories-0308.

8. Yariv Tsfati, H. G. Boomgaarden, J. Strömbäck, R. Vliegenthart, A. Damstra & E. Lindgren (2020) “Causes and consequences of mainstream media dissemination of fake news: literature review and synthesis”, Annals of the International Communication Association, 44:2,157-173, DOI: 10.1080/23808985.2020.1759443.

9. Βλ. π.χ. “Fact checking how we work” https: //factcheck.afp.com/fact-checking-how-we-work. https://www.ellinikahoaxes.gr/ 





ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Περιοδικό “Η ΔΡΑΣΗ ΜΑΣ”
Μαυρομιχάλη 32, Τ.Κ. 10680
Αθήνα
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ
ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

active³ 4.7 · IPS κατασκευή ιστοσελίδων · Όροι χρήσης