ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ
21/11/2021
ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ τό νέο Τεῦχος ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2021
21/11/2021
Τεῦχος ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2021
27/02/2014
ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
12/01/2017
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
02/05/2012
Μόλις κυκλοφόρησε DVD μέ ὅλη τήν ὕλη τῶν 50 ἐτῶν καί πλῆρες ψηφιακό Εὑρετήριο. Συνοδεύεται ἀπό Βιβλίο-Εὑρετήριο
Mailing list
Δώστε μας το email σας και μείνετε ενήμεροι

Δίωξη τοῦ Ὀδυσσέα


Μέ ἀφορμή τή δίωξη τοῦ Ὀδυσσέα

(ΤΕΥΧΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2021)

 

Τελευταῖα εἶδε τό φῶς ἡ εἴδηση ὅτι ὑπάρχει στίς ΗΠΑ. τό κίνημα «Disrunt Tests» (Διαγράψτε κείμενα), πού ἀποβλέπει στό νά διαγραφοῦν ἀπό τά σχολικά προγράμματα κείμενα τῶν μεγάλων συγγραφέων μέ προεξάρχοντα τόν Ὅμηρο1.

Τό κίνημα ἄρχισε νά λαμβάνει διαστάσεις, ὅταν κάποια δασκάλα (Λορένα Ζερμάν), πού τάσσεται κατά τοῦ ρατσισμοῦ, ἐξέφρασε τό παράπονό της ὅτι «πολλά κλασικά ἔργα γράφτηκαν πρίν ἑβδομήντα χρόνια, ὅταν ἡ ἀμερικανική κοινωνία εἶχε ἄλλες ἀξίες». Οἱ καθηγητές μάλιστα τοῦ σχολείου τῆς Μασαχουσέτης πανηγύρισαν λέγοντας ὅτι εἶναι ὑπερήφανοι νά λένε «ὅτι ἡ Ὀδύσσεια ἐξαιρέθηκε ἐφέτος ἀπό τό πρόγραμμα»!

Τόση ἀπήχηση βρῆκε τό κίνημα στίς ΗΠΑ, ὅπου ἡ δύναμη τῶν κοινωνικῶν δικτύων εἶναι πολύ μεγάλη, ὥστε, ὅταν κάποια συγγραφέας (Τζέσικα Κλουές) διαφώνησε, ὑποχρεώθηκε νά ζητήσει δημόσια συγγνώμη ὑπό τήν ἀπειλή νά διακοποῦν τά συμβόλαια ἐκδόσεως τῶν ἔργων της! Ἡ κοινωνία τῶν νέων ἀξιῶν τῆς ἔδωσε καί τήν ἑξῆς ἐπιταγή: «Νά εἶσαι ὅπως ὁ Ὀδυσσέας καί νά ἐνστερνιστεῖς τό μεγάλο ταξίδι πρός τήν ἀπελευθέρωση (στή συνέχεια, πέταξε τήν Ὀδύσσεια ἀπό τό βιογραφικό σου, ἐπειδή εἶναι σκουπίδι)», τῆς ἔγραψε ὁ Σί Μάρτιν.

Τό κίνημα, πού ἀποβλέπει προφανῶς στό νά ἑδραιώσει τίς «νέες ἀξίες», θεωρεῖ ὅτι ἔχει τό δικαίωμα νά καταργεῖ τό πρότυπο μιᾶς κοινωνίας ἀξιοκρατίας μέ βάση τόν ἀγώνα τοῦ ἀνθρώπου νά παραμένει ἄνθρωπος!

Σήμερα, σέ ἐποχή ἀποστασίας ἀπό τόν Θεό, πού κατά τίς «παρωχημένες» κοινωνίες εἶναι ἡ πατρίδα τῶν ἀξιῶν, ἡ ἔννοια «ἀξία» ἔχει εὐτελιστεῖ. Ὁ ἄνθρωπος, ἔχοντας ἀπορρίψει τή θεία αὐθεντία, ἀγόμενος καί φερόμενος ἀπό τήν ἐγωκεντρική ἀπόλαυση τῶν πάντων, συντελεῖ στό νά καταλυθεῖ ἡ κοινωνία τῶν προσώπων καί νά μεταλλαχθεῖ σέ ἑταιρεία ἰδιοτελῶν συμφερόντων, ὁπότε καταργεῖται κάθε ἀγαπητικός φορέας στή διανθρώπινη σχέση.

Ἄλλωστε στήν οἰκονομοκεντρική κοινωνία μας τό κυνήγι τοῦ χρήματος εἶναι ὑπαίτιο γιά πλῆθος ἀνομήματα, μέ τή διαφθορά τῶν συνειδήσεων, τή διεθνή ὑποκρισία, τήν κακοποίηση τῶν ἀδυνάτων, τήν πάσης φύσεως ἀντιπαλότητα, τή σκηνοθεσία τοπικῶν καί παγκοσμίων πολέμων.

Εἶναι γεγονός ὅτι ὁ σημερινός κόσμος — καί μάλιστα ὁ λεγόμενος χριστιανικός δυτικός καί οἱ προεκτάσεις του ὅπου γῆς — μέ τήν αὐτοπεποίθηση πού δημιουργεῖ ἡ «ἀχαλίνωτη» πρόοδος στήν ἐπιστήμη, ὁδηγεῖται στήν ἀρχαιοελληνική «ὕβρι» μέ τό νά φθάνει νά νομιμοποιεῖ καταστάσεις πού ἀποτελοῦν ἐκτροπή ἀκόμα καί ἀπό τούς νόμους τῆς φύσεως καί τῆς ζωῆς καθ’ ἑαυτήν.

Ἀναφορικά μέ τήν κατάργηση τῆς διδασκαλίας τῆς Ὀδύσσειας, πού ἀπαιτεῖ τό Κίνημα, μέ τήν κατηγορία ὅτι ὁ Ὅμηρος παρουσιάζεται ὡς «ρατσιστής καί σεξιστής», δέν ἀποδεικνύεται ὅτι εὐθύνεται ἡ διδασκαλία του γιά τήν πνευματική ἔκπτωση τῶν «προοδευμένων» συγχρόνων κοινωνιῶν τοῦ πλανήτη ὅπως τῆς χώρας ὅπου ἐμφανίστηκε αὐτό.

Ἀξιοσημείωτο εἶναι ὅτι οἱ Ἀμερικανοί πανεπιστημιακοί καθηγητές Victor Hanson & John Heath στό πολύκροτο βιβλίο τους «Ποιός σκότωσε τόν Ὅμηρο;»2 ὑποστηρίζουν: «Ὁ θάνατος τοῦ Ὁμήρου σημαίνει τήν ἀπαλοιφή ἑνός ὁλόκληρου τρόπου θεώρησης τοῦ κόσμου, ἑνός τρόπου διαμετρικά ἀντίθετου πρός τούς νέους θεούς πού καθοδηγοῦν τώρα τήν Ἀμερική (...). Ἡ ἀπώλεια τῆς κλασσικῆς παιδείας καί τοῦ κλασσικοῦ πνεύματος ὑπῆρξε ὀδυνηρή γιά τήν Ἀμερική καί μπορεῖ νά γίνει αἰσθητή στήν ἐμφάνιση ὅλων σχεδόν ὅσα εἶναι ἀντίθετα στίς ἑλληνικές ἰδέες καί ἀξίες».

Βέβαια, ἡ Ὀδύσσεια προβάλλει ἕναν ἄρχοντα πού ἔχει ἐμπλακεῖ σέ πόλεμο, ὄχι ὅμως γιά τήν τιμή τῶν ὅπλων, πού σήμερα ἀποτελεῖ τό ἐπικερδέστερο ἐμπόρευμα τῶν ἀνεπτυγμένων χωρῶν, ἀλλά γιά τήν ἀξιοπρέπεια ἑνός λαοῦ, πού εἶχε προσβληθεῖ ἀπό τήν καταπάτηση ἑνός προαιωνίου θεσμοῦ, αὐτοῦ τῆς οἰκογενείας, πού σήμερα καταπροδίδεται ἀνερυθρίαστα ἀπό πρόσωπα καί νομοθεσίες στίς «πολιτισμένες» κοινωνίες.

Εἶναι γνωστό ὅτι ὁ Πλάτων, καίτοι ἐξορίζει τόν Ποιητή στήν «Πολιτεία» του, ὅμως ἀναγνωρίζοντας τήν τεράστια μορφωτική ἐπίδρασή του βεβαιώνει: «Τήν Ἑλλάδα πεπαίδευκεν οὖτος ὁ ποιητής». Ὁ Αἰσχύλος ὀνομάζει τά ἔργα του «τεμάχη (ψιχία) τῶν ἐκείνου μεγάλων δείπνων». Ὁ Ἀριστοτέλης ἐνέπνευσε τόν Ἀλέξανδρο νά πάρει μαζί του στήν ἐκστρατεία τόν Ὅμηρο. 

Ὁ Μέγας Βασίλειος δέ, αὐτός ὁ πολύσοφος καί παγκόσμιος πολιτισμένος ἄνθρωπος, στό λόγο του «Πρός τούς νέους, ὅπως ἄν ἐξ ἑλληνικῶν ὠφελοῖντο λόγων»3, γράφει: «Ὅπως ἔχω ἀκούσει ἀπό κάποιον ἄνθρωπο4, ἱκανό νά κατανοήσει τό πνεῦμα τοῦ Ποιητῆ, ὁλόκληρη ἡ ποίηση στόν Ὅμηρο εἶναι ἔπαινος τῆς ἀρετῆς, καί ὅλα σ’ αὐτόν, ἐκτός βέβαια ἀπό τά ἐπουσιώδη, ὁδηγοῦν στήν ἀρετή». Ὁ Μ. Φώτιος καί ὁ Εὐστάθιος ὑπῆρξαν θαυμαστές καί μελετητές τοῦ Ὁμήρου.

Στίς ἡμέρες μας ἡ κορυφαία ἑλληνίστρια Jacqueline de Romilly διατείνεται σχετικά: «Εἶναι σίγουρο ὅτι οἱ Ἕλληνες καί πολέμους, ἀκόμα καί ἐμφυλίους, ἔκαναν. Αὐτά εἶναι τά γεγονότα. Ὅμως ὑπάρχουν καί τά κείμενα. Ὅλα τά ἀρχαῖα ἑλληνικά κείμενα πού μᾶς ἔχουν παραδοθεῖ, καταδικάζουν τόν πόλεμο μέ τέτοια δύναμη, πού παραμένουν μέχρι σήμερα πρότυπα (...). Ἀναφέρομαι πάντα στούς ἥρωες τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος. Ἔχουν κάποια ἰδεώδη, κάποια εὐγένεια σέ κάθε ἐπίπεδο τῆς ὕπαρξής μας».

Στή συνέχεια μέ θαυμασμό ἀναγνωρίζει στόν προχριστιανικό ἥρωα τοῦ Ὁμήρου μιά σπάνια ἠθική ἀνωτερότητα, ὅταν γράφει: «Ὁ θνητός ἥρωας (Ὀδυσσέας), ἔνθεος, καθότι ἄνθρωπος, ἀρνεῖται τήν πρόσκληση τῆς θεᾶς Ἀθηνᾶς, πού τόν καλεῖ νά παρακολουθήσει τόν χαμό τοῦ ἐχθροῦ του Αἴαντα. Δηλαδή λέει “ὄχι” σέ μιά ἀπό τίς ἰσχυρές παρορμήσεις του, ἀπαντώντας: “Εἶμαι ἄνθρωπος καί θά μποροῦσε νά μοῦ συμβεῖ τό ἴδιο”!

Στό ζ´ τῆς «Ὀδύσσειας» ὁ ἥρωας ναυαγός, χωρίς ροῦχο ἐπάνω του, ξεβρασμένος στήν ἐρημική ἀκρογιαλιά τοῦ νησιοῦ τῶν Φαιάκων, ἀκούει ἔξαφνα τό κελαριστό γέλιο τῆς βασιλοπούλας Ναυσικᾶς, πού παίζει σφαίρα μέ τίς ὑπηρέτριές της — πού τίς συναναστρέφεται σάν φίλες — καί ὁ ἀξιοθρήνητος βασιλιάς τῆς Ἰθάκης ζητεῖ νά κρυφτεῖ ὄχι ἀπό φόβο ἀλλά ἀπό αἰδώ. Ὅμως ἡ Ναυσικᾶ, στολισμένη μέ τή λεπτότητα καί τή σεμνότητα, πού κατά τά ὁμηρικά ἔπη πρέπει νά χαρακτηρίζει κάθε κορίτσι, μέ θάρρος καί καλοσύνη δέν ἀφήνει, μέ τρόπο χαριτωμένο, νά ἐξουθενωθεῖ ὁ ξένος (113 ἑξ.). 

Οἱ νέες ἀξίες σήμερα ὑποθάλπουν σέ νέους καί γέρους τήν ἀποβολή τοῦ αὐτοσεβασμοῦ καί τῆς ἀξιοπρέπειας τοῦ προσώπου!...

Ὁ Ὀδυσσέας, μετά ἀπό δέκα χρόνια περιπλανήσεων, μένει πιστός στό ὄνειρο τῆς ἐπιστροφῆς στήν Ἰθάκη του, ὅπου ἡ «ἀμύμων» (ἀψεγάδιαστη) σύζυγος πιστή τόν περιμένει ἀνάμεσα στούς «ἀγήνορες» (αὐθάδεις) μνηστῆρες. «Ἡ γοητεία τῆς νύμφης Καλυψῶς καί ἡ ὑπόσχεσή της νά τόν κάνει ἀθάνατο, δέν στάθηκαν ἱκανά νά σβήσουν τή μορφή τῆς θνητῆς Πηνελόπης». Στό καράβι τῆς ἐπιστροφῆς ζητεῖ ἀπό τούς συντρόφους του νά τόν δέσουν στό κατάρτι μήπως καί μαγευτεῖ ἀπό τό τραγούδι τῶν Σειρήνων καί ξαστοχίσει «τή δική του γῆ» καί τήν Πηνελόπη, πού ὑφαίνει καί ξεϋφαίνει τό σάβανο τοῦ γερο-Λαέρτη. Ἔπειτα εἶναι τό σφιχταγκάλιασμα τοῦ γιοῦ μέ τόν πατέρα, πού θαμπωμένος θά τούς ἀντικρίζει ὁ πιστός Εὔμαιος, πού ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ βασιλιᾶ του τόν κρίνει ἄξιο γιά συγγενή. Ἕνας πολιτισμός καί μιά εὐγένεια ψυχῆς, πού φτάνει μέχρι τά ἄλογα ζῶα τοῦ σπιτιοῦ, σάν τόν Ἄργο, τό πιστό σκυλί, πού ἀφήνει τήν πνοή του ὅταν ὁ ἀφέντης ἔχει μόλις γυρίσει!

Οἱ ἐμψυχωτές τοῦ Κινήματος στίς ΗΠΑ κατηγοροῦν τόν Ὅμηρο καί γιά ρατσιστή. Κι ὅμως στό στόμα τοῦ Ἕκτορα, τοῦ γενναίου γιοῦ τοῦ βασιλέα τῶν Τρώων, καί ὄχι σέ κανενός Ἀχαιοῦ, βάζει τόν ρατσιστικό(;) ὑπέροχο λόγο: «εἷς οἱωνός ἄριστος, ἀμύνεσθαι περί πάτρης» (Μ 243). 

Ἐπίσης, στόν περίφημο ἀποχαιρετισμό του ἀπό τήν Ἀνδρομάχη καί τόν τρυφερό Ἀστυάνακτα δέν εἶναι ὁ μοναχικός ἥρωας τοῦ «αἰέν ἀριστεύειν καί ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων» (Ζ 208), ἀντιπροσωπεύει τό νέο ἰδεῶδες ἡρωισμοῦ, πού συνδέεται στενά μέ τό καθῆκον τοῦ πολίτη πρός τήν πατρίδα, ἀλλά καί μέ τή θέση πού ἀρχίζει νά παίρνει ἡ οἰκογένεια. Καί ὁ Ἕκτορας πάνω ἀπό ὅλα εἶναι ὁ ὑπερασπιστής τῆς Τροίας, πού γιά χάρη της ψηφίζει καί τό θάνατο, μπροστά στή «θαλερόν δάκρυ χέουσαν» τραγική ἀγαπημένη τοῦ Ἀνδρομάχη. Κι ὁ θάνατός του εἶναι καί τό τέλος τοῦ Ἰλίου καί τοῦ ἔπους του! 

Τό ἀποκορύφωμα βρίσκεται στήν ἀνυπέρβλητη σκηνή τῆς συναντήσεως τοῦ γερο–Πρίαμου μέ τόν Ἀχιλλέα, πού γίνεται μέσα στή νύχτα στή μισοσκότεινη σκηνή του.

«Ἐμπῆκε ὁ μέγας Πρίαμος χωρίς νά τό νοήσει

αὐτοῦ κανείς, καί ἅμ’ ἔφθασε σιμά στόν Ἀχιλλέα

τά γόνατα τοῦ ἀγκάλιασε καί τά ἀνδροφόνα χέρια 

ἐφίλησε... Ἄρχισε τότε ὁ Πρίαμος νά τόν παρακαλέσει...

— Σέβου ὦ γενναῖε, τούς θεούς, λυπήσου με, θυμήσου

τόν γέροντά σου· κ’ εἶμ’ ἐγώ ἐλεεινότερός του,

πὤπαθ’ αὐτό πού ἄλλος θνητός δέν ἔχει πάθει ἀκόμα,

τοῦ ἀνδρός ὁπού μ’ ὀρφάνεψε τό χέρι νά φιλήσω. 

Τά λόγια ταῦτα ὥς ἄκουσε λαχτάρισε ὁ Ἀχιλλέας

νά κλάψει τόν πατέρα του...

οἱ δυό, μέ τόν πόνο του ὁ καθένας τους, ἐκλαῖαν. 

Ἐκεῖνος γιά τόν Ἕκτορα στά πόδια τοῦ Ἀχιλλέως, 

τοῦτος γιά τόν πατέρα του καί ἀκόμη γιά τόν φίλο

Πάτροκλο, καί ἀπό τά κλάϋματα τά δώματ’ ἀντηχοῦσαν...».

 

Καί ὅταν καί οἱ δυό χόρτασαν ἀπό τόν θρῆνο του ὁ καθένας, ὁ Ἀχιλλέας, ὁ κρατερός αἰχμητής, ἦταν ἕτοιμος στοργικά νά ἀπαντήσει:

«Θά γίνουν, γέρο-Πρίαμε, καί τοῦτα, ὅπως τά λέγεις·

τόν πόλεμο ὅσον καιρό ἠθέλησες θά παύσω.

Αὐτά ᾽πε καί τοῦ ἔπιασεν τήν δεξιάν παλάμην

ἀπ’ τόν ἁρμόν, ὅτ’ ἤθελε νά μή φοβεῖται ὁ Γέρος...»

                                                                (Ω 510 κ. ἑξ.).

Μετά τοῦ προσφέρει «τό τραπέζι τῆς παρηγοριᾶς», πού ἑτοίμασε ὁ ἴδιος. Καί ἐκεῖ «ὁ Πρίαμος ἐθαύμαζε τοῦ Ἀχιλλέα τήν πλάση καί τ’ ἀνάστημα... καί τοῦ Πριάμου τήν εἰδή τήν ἀγαθή κοιτώντας/καί τή λαλιά του ἀκούοντας ἐθαύμαζε ὁ Πηλείδης. Ἔπειτα τόν βάζει νά κοιμηθεῖ...

Σύναυγα ἔφευγε ὁ γερο-Πρίαμος, παίρνοντας μαζί του τό λουσμένο καί νεκροστολισμένο ἀπό τούς Ἀχαιούς σῶμα τοῦ Ἕκτορά του, πού ὁ ἴδιος ὁ ὁλιγοήμερος πιά γιός τοῦ βασιλιᾶ τῆς Φθίας εἶχε σηκώσει καί εἶχε βάλει στό νεκρικό κρεβάτι...

Ἡ σκηνή αὐτή ἔχει τραγικό μεγαλεῖο μοναδικό σ’ ὀλόκληρη τή δυτική λογοτεχνία καί ἔχει ἀναγνωρισθεῖ ὅτι «ἀπό ἐδῶ ἀρχίζει ὁ εὐρωπαϊκός ἀνθρωπισμός» (J. T. Sheppard)!

Σχετικά μέ τό Κίνημα ἡ «WSJ» σχολίασε ὅτι «ἐάν ὑπάρχει κάτι κακό στήν κλασσική λογοτεχνία, αὐτό πηγάζει ἀπό τή μή διδασκαλία της. Οἱ μαθητές πού δέν δικαιοῦνται νά διαβάσουν θεμελιώδη κείμενα, μπορεῖ νά φανταστοῦν τόν ἑαυτό τους τυχερό — αὐτό εἶναι πού θέλουν οἱ ἄνθρωποι πού στηρίζουν τήν ἐκστρατεία DisruptTexts — ἀλλά, σέ σύγκριση μέ τούς καλύτερα μορφωμένους συνομηλίκους τους, θά ὑποφέρουν ἀπό γλωσσική φτώχεια καί πολιτιστικές ἀναφορές. Τό χειρότερο: δέν θά τό γνωρίζουν κἄν»! 

Πάντως ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες, πού δέν διεκδικοῦμε τήν ἡγεσία τοῦ πλανήτη, ἀλλά φαίνεται ὅτι εἴμαστε ταγμένοι «μές στά σκοτεινά νά δείχνουμε τό δρόμο» (Ὀδ. Ἐλύτης), ἄς συνεχίσουμε νά ἀγωνιζόμαστε γιά τίς ἀξίες πού μᾶς παρέδωσαν μέ τό δικό τους ἀγώνα οἱ πρόγονοί μας — ἀρχαῖοι καί νεότεροι — γι’ αὐτό πού λέμε «ἑλληνικό τρόπο τοῦ σκέπτεσθαι», πού μᾶς κράτησε ζωντανούς καί ἠθικά ὄρθιους ἐδῶ καί χιλιάδες χρόνια.

                                                                                                 Λ.

---------

1. Ἴσως καί γιατί ὁ Ὅμηρος ἔχει παγκοσμίως ἀναγνωρισθεῖ ὡς θεμελιωτής τῆς κλασσικῆς παραδόσεως. Βλ. Κ.Α. Τρυπάνη, Τά ὁμηρικά ἔπη.

2. Ἐκδ. «Κάκτος», Ἀθήνα, 1999, σ. 225.

3. P.G. 31,177.

4. Πρόκειται γιά τόν σοφό διδάσκαλό του Λιβάνιο.





ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Περιοδικό “Η ΔΡΑΣΗ ΜΑΣ”
Μαυρομιχάλη 32, Τ.Κ. 10680
Αθήνα
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ
ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

active³ 4.7 · IPS κατασκευή ιστοσελίδων · Όροι χρήσης