ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ
ΜΗΝΙΑΙΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ
12/01/2017
ΕΚΟΙΜΗΘΗ Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΙ ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «Η ΔΡΑΣΗ ΜΑΣ»
27/02/2014
ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
12/01/2017
ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ τό νέο Τεῦχος ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2017
02/05/2012
Μόλις κυκλοφόρησε DVD μέ ὅλη τήν ὕλη τῶν 50 ἐτῶν καί πλῆρες ψηφιακό Εὑρετήριο. Συνοδεύεται ἀπό Βιβλίο-Εὑρετήριο
Mailing list
Δώστε μας το email σας και μείνετε ενήμεροι

Η ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ


Η ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ
ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ

 

τοῦ Ἐμμ. Παναγόπουλου
Ἀμ. Ἐπ. Καθηγητοῦ Χειρουργικῆς
Διευθυντοῦ Χειρουργοῦ, Ε.ΣΥ

 

Ἡ ὑπόσταση, τό status, τοῦ ἀνθρωπίνου ἐμβρύου, ἰδιαίτερα κατά τά πρῶτα στάδια τῆς ἀνάπτυξής του, ἀποτελεῖ οὐσιῶδες ζήτημα τῆς ἀναπαραγωγικῆς ἠθικῆς καί προκαλεῖ συζητήσεις καί ἀντιπαραθέσεις μεταξύ βιολόγων, βιοηθικῶν, φιλοσόφων καί θεολόγων. Εἶναι ζήτημα σημαντικό, γιατί σχετίζεται ἄμεσα ὄχι μόνο μέ τίς ἐκτρώσεις, ἀλλά καί μέ πολλές ἄλλες διεργασίες καί μεθόδους, ὅπως ἡ ἐξωσωματική γονιμοποίηση, ὁ πειραματισμός ἐπί τῶν ἐμβρύων, ἡ λήψη βλαστικῶν κυττάρων, ἡ διατήρηση καί ἡ καταστροφή τῶν κατεψυγμένων ἐμβρύων, ἡ κλωνοποίηση, ἡ ἐκτρωτική ἀντισύλληψη, μέθοδοι καί διεργασίες πού συνεπάγονται μεγάλης κλίμακος καταστροφή ἐμβρύων. Τό ἐρώτημα ἑπομένως πότε ἀρχίζει ἡ ἀνθρώπινη ζωή, ποιά εἶναι ἡ ὑπόσταση τοῦ ἐμβρύου κατά τά ἀρχικά στάδια τῆς ἀνάπτυξής του, ποιά εἶναι τά δικαιώματα τοῦ ἐμβρύου καί ποιές οἱ ὑποχρεώσεις τῆς κοινωνίας πρός αὐτό, ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη σημασία καί καθορίζει τή στάση τῆς κοινωνίας ἀπέναντι στίς διάφορες ἀναπαραγωγικές καί ἄλλες συναφεῖς διεργασίες καί πρακτικές τῆς ἐποχῆς μας.

Πολλοί φιλόσοφοι ἀντιμετωπίζουν τό ἀνθρώπινο ἔμβρυο μέ βάση τήν ἀρχή τῆς «ἴσης ἠθικῆς ὑπόστασης», σύμφωνα μέ τήν ὁποία οἱ ἀνθρώπινες ὑπάρξεις εἶναι ἴσες καί δέν πρέπει νά βλάπτονται ἤ νά θεωροῦνται λιγότερο ἀνθρώπινες μέ βάση τήν ἡλικία, τό μέγεθος, τό στάδιο ἀνάπτυξής τους ἤ τήν κατάσταση ἐξάρτησής τους. Ἀναμφίβολα ἡ σύλληψη δημιουργεῖ ἕνα νέο καί πλήρη, ἄν καί ἀνώριμο, ὀργανισμό, πού κατέχει ὅλες τίς γενετικές πληροφορίες καί τά ἐπιγενετικά θεμέλια γιά μία αὐτό-διευθυνόμενη ἀνάπτυξη.

Ἡ ἀνάπτυξη τοῦ ἐμβρύου χαρακτηρίζεται ἀπό μία κανονική, προβλέψιμη καί σύνθετη ἀλληλουχία γεγονότων καί δέν ὑπάρχει κάποια εἰδική στιγμή, πού ἡ ἀνθρώπινη ζωή γίνεται πιό ἄξια σεβασμοῦ καί ἀπόκτησης ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Ἡ ἀξία της εἶναι ἐγγενής. Τό ἔμβρυο δέν εἶναι μία ἐν δυνάμει ζωή, ἀλλά ζωή μέ δυνατότητα νά ἐξελιχθεῖ σέ ἐνήλικα, ὅπως τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τά σχηματισμένα ἔμβρυα, τά νεογέννητα, τά παιδιά καί τούς ἐφήβους. Τό ἔμβρυο στά ἀρχικά στάδια ἀνάπτυξής του δέν εἶναι κάτι διαφορετικό ἀπό ἕνα ἀνθρώπινο ὄν. Εἶναι ἄνθρωπος σέ ἕνα πολύ ἀρχικό στάδιο ἀνάπτυξής του. Ἑπομένως, τά ἔμβρυα δέν μποροῦν νά χρησιμοποιοῦνται ὡς μέσα γιά τήν ἐπίτευξη στόχων, ἀκόμα καί καλῶν στόχων, ὅπως ἡ θεραπεία ἀσθενειῶν ἤ ἡ σωτηρία ἄλλης ἀνθρώπινης ζωῆς.

Πολλοί σύγχρονοι βιολόγοι ἀντιτίθενται στίς πιό πάνω θέσεις, ὑποστηρίζοντας ὅτι τό ἔμβρυο στά ἀρχικά στάδια ἀνάπτυξής του δέν διαθέτει, μέ βάση τά ἐμβρυολογικά δεδομένα, ἀτομικότητα, καί γι᾽ αὐτό χαρακτηρίζουν τό ἔμβρυο τῶν πρώτων 2-3 ἑβδομάδων ὡς πρό-ἔμβρυο καί γι᾽ αὐτό οἱ διάφορες νομοθεσίες τῶν δυτικῶν χωρῶν ἐπιτρέπουν τά πειράματα καί τούς ὅποιους χειρισμούς στό ἔμβρυο μέχρι τήν 14η ἡμέρα τῆς ζωῆς του.

Ἡ ἐπιτυχής συνάντηση σπερματοζωαρίου καί ὠαρίου δημιουργεῖ τό ζυγωτό, πού εἶναι ἡ ἀρχή τῆς νέας ἀνθρώπινης ζωῆς. Τό ζυγωτό στή συνέχεια ὑφίσταται διαίρεση (μίτωση) καί τήν 4η περίπου ἡμέρα φθάνει στό στάδιο τῶν 8 κυττάρων. Τά κύτταρα στό στάδιο αὐτό εἶναι ἀδιαφοροποίητα καί θεωροῦνται ὁλοδύναμα, ὑπό τήν ἔννοια ὅτι μποροῦν νά ἀναπληρώσουν τή λειτουργία κάθε ἄλλου κυττάρου, καί ἀποχωριζόμενα νά ἐξελιχθοῦν σέ ἕνα πλῆρες ἔμβρυο. Μέ τήν περαιτέρω ἀνάπτυξη ὑπάρχει περιορισμός τῆς ὁλοδυναμικότητος καί τά κύτταρα γίνονται πολυδύναμα, δηλ. μποροῦν νά δημιουργήσουν ὅλους τούς ἱστούς τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος, ὄχι ὅμως καί πλῆρες ἔμβρυο. Μέ αὐτά τά κύτταρα, τά καλούμενα ἐμβρυικά βλαστικά κύτταρα, πειραματίζονται οἱ βιολόγοι, χρησιμοποιώντας τα γιά τή δημιουργία ἀνθρωπίνων ἱστῶν καί ὀργάνων. Ἀκόμη, μέχρι καί τήν τρίτη ἑβδομάδα, ὑπάρχει ἡ δυνατότητα δημιουργίας δύο ἤ περισσοτέρων, γενετικά πανομοιότυπων, ἐμβρύων πού καλοῦνται μονοζυγωτικά δίδυμα, τρίδυμα κ.ο.κ. καί τά ὁποῖα στή συνέχεια μπορεῖ νά ἐξελιχθοῦν καί νά γεννηθοῦν χωριστά ἤ μπορεῖ, σέ ἕνα μεταγενέστερο στάδιο, νά συνενωθοῦν καί νά ἀποτελέσουν ἕνα ἔμβρυο. Μέ βάση τήν ὁλοδυναμικότητα τῶν πρώτων ἀρχέγονων κυττάρων καί τή δυνατότητα δημιουργίας μονοζυγωτικῶν διδύμων, πολλοί βιολόγοι ἰσχυρίζονται ὅτι μέχρι τή χρονική στιγμή πού χάνεται ἡ δυνατότητα δημιουργίας μονοζυγωτικῶν διδύμων, τό ἔμβρυο διαθέτει μόνο γενετική ἀτομικότητα καί ὄχι ἀναπτυξιακή ἀτομικότητα, ἀφοῦ ἀπό ἕνα ἔμβρυο μπορεῖ νά δημιουργηθοῦν δυό ἤ καί περισσότερα ἔμβρυα. Ἄρα σέ αὐτό τό στάδιο, ἰσχυρίζονται, τό ἔμβρυο εἶναι βιολογική ὕπαρξη καί ὄχι συγκεκριμένο ἄτομο.

Βεβαίως στά πιό πάνω ἐμβρυολογικά δεδομένα θά πρέπει νά ἐπισημανθοῦν τά ἀκόλουθα. Ἡ ὁλοδυναμικότητα τῶν ἀρχέγονων κυττάρων δέν ἔχει ἀποδειχθεῖ στόν ἄνθρωπο, ἀλλά μόνο πειραματικά σέ κατώτερους ὀργανισμούς, ὕστερα ἀπό μακρές καί ἐπίπονες προσπάθειες καί μέ πολλές ἀποτυχίες. Ὅμως μέχρι σήμερα δέν ὑπάρχει πειραματικό δεδομένο ἀποχωρισμοῦ ὁλοδύναμου ἀνθρώπινου κυττάρου, πού νά ἐξελίχθηκε σέ ἀνθρώπινο ἔμβρυο. Ἑπομένως ἡ ὁλοδυναμικότητα τῶν ἀρχέγονων κυττάρων στόν ἄνθρωπο εἶναι ὑποθετική καί ἐξ ἀναγωγῆς ἀπό δεδομένα σέ κατώτερους ὀργανισμούς. Ἡ μεταφορά ὅμως μέ εἰκασία τῶν ἐπιστημονικά τεκμηριωμένων δεδομένων πού ἀφοροῦν ἕνα εἶδος, ὡς δεδομένα πού ἰσχύουν σέ ἕνα ἄλλο πολύ διαφορετικό εἶδος, δέν δημιουργεῖ βεβαιότητα γιά τήν ἀλήθειά τους. Ὅσον ἀφορᾶ τή δημιουργία μονοζυγωτικῶν διδύμων, φαινόμενο ὄχι σύνηθες, μέχρι σήμερα ἀγνοοῦμε πλήρως τίς συνθῆκες καί τά αἴτια πού εὐθύνονται γιά τή δημιουργία τους. Ὑπάρχουν κάποιες ἔμμεσες ἐνδείξεις ὅτι ὁ χειρισμός τῶν ἐμβρύων κατά τή διαδικασία τῆς ἐξωσωματικῆς γονιμοποίησης φαίνεται νά αὐξάνει τό ποσοστό ἐμφάνισής τους, χωρίς καί πάλι νά ὑπάρχει ἐπιστημονικά τεκμηριωμένη βεβαιότητα γιά τό μηχανισμό πού τό δημιουργεῖ.

Στό ζήτημα τῆς ἀρχῆς τῆς ζωῆς ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔχει σαφή τοποθέτηση. Πρεσβεύει τήν «ἐξ ἄκρας συλλήψεως» ἐμψύχωση τοῦ ἀνθρωπίνου ἐμβρύου, δηλαδή τό ζυγωτό εἶναι ἔμψυχη ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Καί ὄχι μόνο εἶναι ἔμψυχη ἀνθρώπινη ὕπαρξη, ἀλλά, κατά τήν ἄποψη τοῦ ῾Αγ. Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἡ ψυχή του εἶναι ἐξ ἀρχῆς τέλεια, δέν μπορεῖ ὅμως νά ἐκδηλώσει τίς ἐνέργειές της λόγῳ τῆς ἀτέλειας τοῦ σωματικοῦ στοιχείου. Οἱ ἐνέργειές της ἐμφανίζονται σταδιακά μέ τήν πρόοδο τῆς σωματικῆς ἀνάπτυξης1. Πολλοί Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας συμφωνοῦν ὅτι ἡ ψυχή εἶναι ἡ ζωοποιοῦσα τό σῶμα δύναμη καί αὐτή ἡ ψυχή, κατά τήν ἔκφραση τοῦ ῾Αγ. Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, «συνκτίζεται γηίνῳ σώματι» κατά τρόπον μυστικό, μή πλήρως κατανοητό καί μή ἐπιδεχόμενο ἔρευνας. Ἔτσι ἡ ψυχή ὑπάρχει ἀπό τήν πρώτη στιγμή τῆς συλλήψεως, παραμένει στό σῶμα, ἀσκώντας τήν ζωοποιό της ἐνέργεια, μέχρι τή στιγμή πού ἡ ἀναχώρησή της ἀπό αὐτό σηματοδοτεῖ τόν θάνατο τοῦ σώματος. Ἑπομένως, δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει ζωή χωρίς τήν ὕπαρξη ψυχῆς στό σῶμα, εἴτε αὐτό εἶναι τό μονοκύτταρο σῶμα τοῦ ζυγωτοῦ εἴτε τό πολυκύτταρο σῶμα τοῦ ἐνήλικα.

Ὑποστηρίζεται ἀπό κάποιους ὅτι ἡ θέση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας σέ σχέση μέ τά ἐμβρυολογικά δεδομένα τῆς ὁλοδυναμικότητος τῶν ἀρχέγονων κυττάρων καί τῆς δυνατότητος δημιουργίας μονοζυγωτικῶν διδύμων δημιουργεῖ κάποια θεολογικά ἐρωτήματα. Στήν περίπτωση π.χ. τῶν μονοζυγωτικῶν διδύμων ἡ ψυχή τοῦ ζυγωτοῦ διαιρεῖται; Ἄν ὄχι, μήπως τό ἕνα ἔμβρυο παραμένει χωρίς ψυχή ἤ λαμβάνει καινούρια ψυχή; Στήν περίπτωση πού δυό μονοζυγωτικά ἔμβρυα συνενοῦνται σέ ἕνα τί γίνεται μέ τήν ψυχή τους; Μήπως ἡ ἐμψύχωση τοῦ ἐμβρύου καθυστερεῖ καί γίνεται τότε πού χάνεται ἡ δυνατότητα δημιουργίας μονοζυγωτικῶν διδύμων;

Ἡ ἀπάντηση στό ἐρώτημα, ἄν τά ἐμβρυολογικά δεδομένα κλονίζουν τή θέση τῆς ᾽Εκκλησίας γιά τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς, δέν εἶναι εὔκολη. Ἡ ψυχή ὡς πνευματική πραγματικότητα καί μή ἔχουσα ὑλική ὑπόσταση δέν μπορεῖ νά κατανοηθεῖ μέ παραμέτρους καί ὅρους ὑλικούς, δέν μπορεῖ νά μετρηθεῖ καί νά ἀριθμηθεῖ. Ἡ ὕλη διαιρεῖται καί συμπτύσσεται, ἡ ψυχή οὔτε διαιρεῖται οὔτε συμπτύσσεται· παραμένει ψυχή. Κατά τή δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου, μετά τήν κατασκευή τοῦ σώματος ἀπό χῶμα, ὁ Θεός ἐμφύσησε «πνοή ζωῆς» καί ἔγινε ὁ Ἀδάμ εἰς «ψυχήν ζῶσαν». Ἡ ψυχή εἶναι αὐτή ἡ «πνοή ζωῆς», ἴδια γιά ὅλους, πού χαρίζει ὁ Θεός σέ κάθε νέα ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Αὐτή φέρει τά χαρίσματα τοῦ κατ’ εἰκόνα, καί στή συνέχεια, ἡ ὅποια ποσοτική καί ποιοτική ἀξιοποίησή τους δημιουργεῖ τήν ἰδιοπροσωπία τοῦ κάθε ἀνθρώπου. Κατά τόν πατέρα Ἰωάννη Μπρέκ, ἀμερικανό Ὀρθόδοξο ἱερέα καί καθηγητή Βιοηθικῆς, ἡ ψυχή θά πρέπει νά θεωρηθεῖ ὡς ἡ ζωοποιός ἀρχή τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς πού καθοδηγεῖ τήν ἀνάπτυξη τοῦ προσώπου ἀπό τή γονιμοποίηση μέχρι τήν αἰωνιότητα.

Κατά τή γνώμη τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ «ἡ μέντοι ψυχή, συνέχουσα σῶμα, ᾧ καί ἐκτίσθη, πανταχοῦ τοῦ σώματος ἐστιν, οὔχ ὡς ἐν τόπῳ, οὐδ’ ὡς περιεχομένη, ἀλλ’ ὡς συνέχουσά τε καί περιέχουσα καί ζωοποιοῦσα τοῦτο, κατ’ εἰκόνα καί τοῦτ’ ἔχουσα Θεοῦ»2. Ἔτσι, σύμφωνα μέ τή γνώμη τοῦ Ἁγίου Πατρός, καί ἄν συμβεῖ ἡ ἀπόσπαση ἑνός ἀρχέγονου κυττάρου μέ τή δυνατότητα δημιουργίας νέου ἐμβρύου, ἤ καί ἄν συμβεῖ ἡ διαίρεση ἑνός ἐμβρύου γιά σχηματισμό δύο μονοζυγωτικῶν ἐμβρύων, ἡ ψυχή, πού εἶναι πανταχοῦ τοῦ σώματος καί τό συνέχει καί τό ζωοποιεῖ, εἶναι ἐκείνη πού συνέχει καί ζωοποιεῖ ὅλα. Στήν περίπτωση τῶν μονοζυγωτικῶν διδύμων ἔχει διατυπωθεῖ καί ἡ ἄποψη ὅτι ἀπό τή στιγμή τῆς γονιμοποίησης ὑπάρχουν δύο ψυχές πού μοιράζονται τήν ἴδια ὑλική ὑπόσταση, δηλαδή τό ζυγωτό, καί στή συνέχεια διαχωρίζονται μέσα στίς ἑπόμενες 2-3 ἑβδομάδες γιά νά ἀποτελέσουν 2 ἔμβρυα. Ἐδῶ δέν ἔχουμε τήν περίπτωση μιᾶς ἀνθρώπινης ὕπαρξης πού διαιρεῖται σέ δύο, ἀλλά, δύο ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων πού διαχωρίζονται. Ἄλλωστε, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης στό ἔργο του «Περί κατασκευῆς ἀνθρώπου», «τῇ προγνωστικῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, ἅπαν προϋφίσταται τό ἀνθρώπινον πλήρωμα, συμμαρτυρούσης εἰς τοῦτο τῆς προφητείας τῆς λεγούσης εἰδέναι τά πάντα τόν Θεόν πρίν γενέσεως αὐτῶν». Καί ὅπως σημειώνει ὁ Παν. Τρεμπέλας στή Δογματική του «ὅτι τόσον ἡ λειτουργία τῶν φυσικῶν νόμων τελεῖ ὑπό τήν ἄγρυπνον πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ, ὅσον καί εἷς ἕκαστος ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ἀνθρώπων ὑπάρχει προαιωνίως ἐν τῇ γνώσει καί ἐν τῇ βουλῇ τοῦ Θεοῦ, προωρισμένος ὑπ’ αὐτοῦ κατά τήν πρόγνωσιν ταύτην»3. Ἔτσι ὁ χρόνος γέννησης τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ἔχει προαιώνια προκαθορισθεῖ ἀπό τή δημιουργική βουλή τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία ἔχει καθορίσει τήν ἐξέλιξη τοῦ κάθε ζυγωτοῦ σέ ἕνα ἤ περισσότερα μονοζυγωτικά ἔμβρυα. Ἑπομένως τά ἐμβρυολογικά δεδομένα δέν ἀναιροῦν τή θέση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, πού ὑποστηρίζει ὅτι τό ζυγωτό εἶναι ἔμψυχη ἀνθρώπινη ὕπαρξη καί κάθε χειρισμός τοῦ ἀπό πολλούς βιολόγους ἀποκαλούμενου πρό-ἐμβρύου, εἶναι χειρισμός ἀνθρώπινης ὕπαρξης.

Στό διαδίκτυο ὑπάρχουν ἑκατοντάδες ἄρθρα, τά περισσότερα τῶν ὁποίων προσπαθοῦν νά πείσουν ὅτι τό πρό-ἔμβρυο δέν εἶναι ἀνθρώπινη ὕπαρξη μέ ἀτομικότητα καί ἄρα μέ πλήρη δικαιώματα προστασίας τῆς ζωῆς του, ἀλλά ἕνα «βιολογικό ὑπόστρωμα» μέ γενετική μοναδικότητα, πού ὅμως ἀποκτᾶ τήν ἀνθρώπινη ἀτομικότητα μετά τήν ἐμφύτευσή του στή μήτρα. Ἔτσι, οἱ δυτικές νομοθεσίες, πού ὁρμώμενες ἀπό τήν παραπάνω θέση, ἐπιτρέπουν σχεδόν τά πάντα μέχρι τή 14η ἡμέρα ἀπό τήν γονιμοποίηση καί ὑποστηρίζουν ὅτι προστατεύουν τό ἔμβρυο μετά τήν 14η ἡμέρα εἶναι πέρα ὡς πέρα ὑποκριτικές, δεδομένου ὅτι οἱ ἴδιες δυτικές νομοθεσίες ἐπιτρέπουν τήν ἔκτρωση, δηλαδή τή θανάτωση τοῦ ἐμβρύου, σέ πολύ μεταγενέστερο στάδιο ἀνάπτυξης, τότε πού ἡ ἀνθρώπινη ἰδιότητα τοῦ ἐμβρύου δέν ἀμφισβητεῖται ἀπό κανέναν.

Ὅσο καλοί καί χρήσιμοι γιά τήν ἐπιστήμη καί τήν κοινωνία καί ἄν φαίνονται οἱ ἐπιδιωκόμενοι ἀπό τόν χειρισμό τῶν ἐμβρύων στόχοι, δέν μποροῦν νά ἀποτελέσουν τό ἄλλοθι γιά τή δημιουργία, πειραματισμό καί καταστροφή ἐμβρύων, μέ δεδομένο ὅτι τό ζυγωτό εἶναι ἔμψυχη ἀνθρώπινη ὕπαρξη, ὅπως ὑποστηρίζει ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί ὅπως συνηγοροῦν τά ἐβρυολογικά δεδομένα.

 
---------
1. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ: Ἔπη θεολογικά, Βιβλ. Α´ τόμ. Α΄. Ἔπη Δογματικά, Η΄ Περί Ψυχῆς, PG 37, 453-454. Βλ. καί ΝΙΚ. Π. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Πότε «ἐμψυχοῦται» τό ἀνθρώπινο ἔμβρυο, ἐκδ. «῾Ο Σωτήρ», ᾽Αθῆναι 19997, σ. 36.
2. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: Κεφάλαια φυσικά, θεολογικά κλπ. Φιλοκαλία ἐκδ. «Ἀστήρ» 1961, τόμ. Δ΄ κεφ. ξα´, σ. 156.
3. ΤΡΕΜΠΕΛA Ν. ΠΑΝ. Δογματική, ἐκδ. Ἀδελφότητος Θεολόγων «Ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι 1987, τόμ. 1ος, σ. 486.

 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
KOCH– HERSHENOY ROSE. Totipotency, Twinning and Ensoulment at Fertilization. Journal of Medicine and Philosophy, 31: 139-164, 2006.
SILLS S, MOOMJY M ET ALS. Human Zone Pellucida Micromanipulation and Monozygotic Twinning Frequences after IVF. Human Reproduction, 15: 890-893, 2000.
ROBERT GEORGE AND MICHAEL SANDEL. Debating The Moral Status of the Embrgo. http./ Harvard magazine.com /2004/07/debating-the-moral-statu.html.
KISCHER WARD C. Human Development and Reconsideration of Ensoulment. http: /www.lifeissues.net /writers/kisch /kisch10-humandevelopment.html.
CRINIEZAKIS, ARCHIMANDRITE, MAKARIOS, SYMEONIDES, DEACON NATHANAEL. Twin Conception (Didimogenesis) and Ensoulment. Human Reproduction and Genetics Ethics. Jan 1, 2009.
BRECK J. The Sacred Gift of Life. Orthodox Cristianity and Bioethics. New York: SVS Press, 1998.
ΜΠΡΕΚ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΛΥΝ. Ἀπό τή Γέννηση ὥς τόν Θάνατο. Ὀρθόδοξες Προσεγγίσεις σέ Βιοηθικά Διλήμματα. Μετάφραση Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου, Ἐκδόσεις «Ἐν Πλῷ», 2005.





ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Περιοδικό “Η ΔΡΑΣΗ ΜΑΣ”
Μαυρομιχάλη 32, Τ.Κ. 10680
Αθήνα
ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΤΕΥΧΗ
ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ
ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

active³ 4.7 · © 2000 - 2010 IPS Ltd · Όροι χρήσης